El ve parmak tendon yaralanmaları; cam kesileri, bıçak yaralanmaları, iş kazaları veya ani çekme travmaları sonucu parmakları içeri büken fleksör tendonların (FDS ve FDP) ya da parmakları açan ekstansör tendonların kısmi veya tam olarak kopması durumudur. El cerrahisi tarafından tendon uçlarının primer olarak dikilmesinin ardından fizyoterapi, tendonun yeniden kopmasını önlemek ve tendon yapışıklıklarını (adhezyon) engellemek için hayati rol oynar.
1. Tendon İyileşme Fazları ve Cerrahi Zonlar
Tendonlar avasküler (kan damarı fakir) dokular olduğu için iyileşme süreci oldukça hassastır. Özellikle avuç içi ve parmak kıvrımı arasındaki Zon II (“No Man’s Land – Kimsenin Giremediği Bölge”) fleksör tendon yaralanmalarında yapışıklık riski en yüksek alandır.
| İyileşme Evresi | Zaman Aralığı | Tendon Durumu & Fizik Tedavi Hedefi |
|---|---|---|
| 1. İnflamatuar Faz | 0 – 5. Gün | Dikiş hattı zayıftır. Koruyucu dorsal blok ateli + Ödem kontrolü. |
| 2. Proliferasyon (Fibroblastik) Fazı | 1. – 4. Hafta | Kollajen köprüleri kurulur. Duran veya Kleinert erken kontrollü pasif hareket protokolü. |
| 3. Yeniden Modelleme (Remodelling) | 6. Hafta ve Sonrası | Tendon gerilme direnci artar. Aktif hareket, dirençli kuvvetlendirme ve tam kavrama. |
2. Ameliyat Sonrası Güvenli Egzersiz Protokolü
1. Pasif Fleksiyon – Aktif Ekstansiyon (Kleinert / Duran Egzersizi)
Dorsal atel korumasındayken sağlam elinizle ameliyatlı parmakları yavaşça avuç içine doğru bükün (pasif hareket). Ardından parmakları atelin sınırına kadar kendi kas gücünüzle yavaşça açın. Dikişe yük bindirmeden tendonun kılıf içinde kaymasını sağlar (Günde 4 seans x 10 tekrar).
2. Tendon Kaydırma Egzersizleri (Tendon Gliding – 4-6. Hafta)
Doktor onayıyla atel gevşetildiğinde parmakları sırasıyla 4 temel şekle sokun: Düz el, Kanca yumruk (Hook fist), Düz yumruk (Straight fist) ve Tam yumruk (Full fist). Derin ve yüzeyel fleksör tendonların birbirinden bağımsız kaymasını sağlar.
3. İzole PIP ve DIP Bloklama Egzersizleri (6. Hafta)
Bir parmağın orta eklemini sabitleyerek yalnızca uç eklemini (DIP) bükün; ardından ana eklemi sabitleyip orta eklemi (PIP) bükün. FDP ve FDS kaslarının izole çalışmasını sağlar.
4. Terapi Hamuru ile Kavrama ve Parmak Açma (8. Hafta)
Tendon kaynaması sağlamlaştıktan sonra yumuşak terapi hamuru veya sünger ile kademeli kavrama ve sıkma egzersizlerine başlanır.
3. Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Kurallar (Kopma Riski)
- İlk 4-6 hafta boyunca cerrahın ve fizyoterapistin izni olmadan asla aktif parmak bükme veya ağırlık kaldırma yapılmamalıdır.
- Ödemi azaltmak için kol gün içinde kalp seviyesinin üzerinde tutulmalıdır.
- Ciltteki cerrahi yara kabukları düştükten sonra skar (ameliyat izi) masajı yapılarak derialtı yapışıklıklar çözülmelidir.
4. Video Anlatımı ve Egzersiz Uygulaması
Bu fizyoterapi rehberi size yardımcı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi ve egzersiz programlarımızı geliştirmemize yardımcı olur.